Жаңалықтар

14 шілде 2018

Марстың Ұлы қарсы тұрысы – 2018

Шілденің аяғында Марстың кезекті Ұлы қарсы тұрысы болады. Ұлы қарсы тұрыс 15 немесе 17 жылда бір қайталанады, алдыңғысы 2003 жылы, ал келесісі 2035 жылы болады. Әдетте тамыз-қыркүйек айларында орын алады. Қарсы тұрыс, соның ішінде Ұлы қарсы тұрыс нені білдіреді? Жер мен Марс – көрші планеталар, олар Күн маңында бір бағытта айналады, Жер бір жылда айналса, ал Марс Жермен салыстырғанда 1,88 Жер жылына Күннен бір жарым есе алысырақ. Екі планета да эллипс бойынша бірдей жазықтықта айналады. Жердің орбитасы дөңгелек, ал Марс ұзартылған, сығылған. Марс орбитасының дәл осы сығылғандығы Ұлы қарсы тұрыстың себебі болып табылады.

Кімге қарсы? Бұл Күн мен Марс Жерге біршама қарсы бағыттарда болған кездегі таза геометриялық құбылыс. Әдеттегі қарсы тұрулар шамамен екі жыл сайын орын алады. Қарапайым қарсы тұрыс кезінде Жерден Марс 70-тен 100 миллион шақырымға дейінгі қашықтықта орналасады. Үлкен қарсы тұрыс сәтінде Марс Жерге 56-60 миллион шақырым қашықтықта жақындайды. Марс Аспанда жарқырай түседі, сонымен бірге оның бұрыштық өлшемдері артады (олар 20 бұрыштық секунд артады) және телескоптағы суреттер көлемді болады. Телескоптар көмегімен Марстағы біршама бөлшектерді, атап айтқанда, әйгілі полярлы бөріктерді көруге болады. Марс Жерге жақындаған кезде бір мезгілде Күнге де жақындайды, бұл өкінішке орай, оның бетіндегі бөлшектерді кетіретін шаңды дауылдарды тудырады. Дегенмен, дәстүр бойынша, Марстағы Ұлы қарсы тұрыс кезінде ғалымдар сияқты тұрғындардың да, қарапайым адамдардың да қызығушылықтары арта түседі. Обсерваторияға жүздеген келушілер ұмтылған 2003 жылғы Ұлы қарсы тұрыс менің есімде. Мұндай ағылу, олар үшін де (автокөлік тұрағының жеткіліксіздігі) және экскурсия жүргізген астрономдар үшін де қиындықтар тудырды. Телескоппен Марсты көруді қалайтындардың басым көпшілігі қарсы тұрыс екі айдан астам уақыт бойы болатынын білген. Оның үстіне, тамыз мен қыркүйек айларында Алматыда ашық күндер мен түндер көп және Марс ерте шығады, бұл келушілер үшін ыңғайлы. Сондықтан обсерваторияға тамыз-қыркүйек айларында келген жақсы. Әрине, өзіңіздің баратыныңыз жөнінде обсерватория қызметкерлеріне алдын ала ескерту қажет.

27-нен 28-не қараған түні, Ұлы қарсы тұрыспен бір уақытта түн ортасынан кейін, Айдың тұтас тұтылуы болды. Ай Жерден 100 минуттан артық уақыт толығымен көлеңке конусында болады. Сонымен қатар, оның түсі сары-ақтан мыс жалтырағына дейін өзгереді. Күн тұтылуынан тыс уақытты оған Күннің тікелей сәулелері, ал тұтылу сәтінде Жер атмосферасы арқылы өткен Күн сәулелері жарық түсіреді. Бұл жағдайда Жердің атмосферасы қызыл сәулелерді жақсы өткізетін ерекше түрлі-түсті линзаға айналады (қызғылт батуларды еске түсіріңіз). Жеке фазалармен бірге тұтылудың жалпы ұзақтығы 3 сағаттан артық болады. Айдың тұтылуын телескопсыз кез-келген жерден, тіпті үйдің терезелерінен де байқауға болады. Бұл әдемі көрініс. Ауа-райы жақсы болсын!

 

В.М. Терещенко - В.Г.Фесенков атындағы Астрофизика институты жғқ

 

Толығырақ -  https://aphi.kz/ru/

 

Кұрметті әріптестер! Обсерваториядан репортаж жасау, ғалымдардан интервью алу, фото, видео түсірілім жасау және тағы басқа сұрақтар бойынша төмендегі телефондар бойынша хабарласуға болады:

Губерт Александр, +7 701 755 1451 (WhatsApp)